   |
|
|
PARANIN
TARİHİ-10
Kronolojik Cetvel
(Geçen sayıdan devam)
Roy Davies & Glyn Davies, 1996
Kaynak:
A History of Money from Ancient Times to the Present Day
University of Wales Press, 1996 M.S. 1939-1960 1939-1945:
II Dünya Savaşı İngiliz hükümeti, daha düşük faiz oranları ile I Dünya Savaşında ve diğer savaşlarda olduğundan daha çok miktarlarda borçlanırken Keynesci politikalar başarıyla tecrübe edilir. Özellikle de İngiliz Uluslar Topluluğu bünyesindeki fakir ülkeler için kredi veren en büyük ülke konumundan, en çok borçlanan ülke konumuna geçer. ABD’nin ulusal borçları, 1930’daki 16 milyar dolarlık rakamdan 1946’da 269 milyar dolara ulaşır, ancak bu borçlanma çok düşük faizlerle yapılır. Bir çok Avrupa ülkesinin ekonomileri harap bir vaziyette iken, ABD’nin Gayri Safi Milli Hasılası sağlam bir şekilde artmaya devam etmektedir. Vergi gelirleri ve işgal edilen ülkelerden aktarılan kaynaklar, fiyatların da mecburi olarak dondurulması ile birlikte, Alman otoritelerine savaşın hemen hemen sonlarına kadar enflasyonu bastırma olanağı tanır. Japonya’da; Zaibatsu’nun (1) finansal, idari ve endüstriyel güçleri, askeri mekanizmanın ekonomik kalbi olarak biçimlenirken daha da sağlamlaştırılır. 1944-1971:
Bretton Woods Anlaşması ABD’nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods’da imzalanan anlaşma; değiştirilebilir dövizler sistemini, sabit kur oranlarını, ve serbest ticareti öngörmektedir. IMF (International Money Fund = Uluslar arası Para Fonu) ve IBRD (International Bank for Reconstruction and Develeopment = Uluslar arası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası) gibi yeni finansal kurumlar tesis edilmelidir. ITO (International Trade Organization = Dünya Ticaret Örgütü) kurulmasına dair planlar, ABD Kongresince onaylanmadığı için başarısız olur. Fakat GATT (General Agreement on Tariffs and Trade = Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) için bir yol açılır. 1944-1960:
Fransa’da sürekli enflasyon 1944’deki Özgürlüğün ardından ekonomik kontroller adım adım kaldırılır. Önceden bastırılmış olan enflasyon yeniden ortaya çıkar. 1944-1946:
Macaristan dünyanın en kötü hiper enflasyonunu yaşar Macaristan’da parasal sistem kendi kendini harap etmiş, banknotlar 27 haneli rakamlara ulaşmıştır. 1945-1955:
Nijerya’da bankacılık patlaması ve çöküş 1945-1948 yılları arasında 145 banka kayıtlıdır. Bunu takip eden dört yıl içinde yaklaşık aynı sayıda banka vardır. Ancak bu büyüme belli bir disiplin altına alınamaz ve tecrübesizlik, yetersizlik, akraba kayırma ve sistemde meydana gelen çürüme gibi nedenlerden dolayı 1955 yılında üç yerli bankanın dışında kalan diğer bankalar çökerler. 1945-1948:
Almanya’da hiperenflasyon II Dünya savaşının harap etmesi yüzünden Almanya, kuruluşundan bu yana ikinci kez hiper enflasyon yaşamaktadır. Resmi marketlerde alışveriş karneleri ve permiler paradan daha kıymetlidir. Diğer yandan, sigara, sabun, konserve et ve çikolata gibi maddeler karaborsada para işlemi görmektedir. 1945-1948:
Tekelcilik karşıtı ve merkezi yetkinin dağıtılmasına ilişkin yasalar
Japon bankalarını etkiler Amerikan işgal kuvvetleri, Zaibatsu’nun (1) gücünü onun bankacılık faaliyetlerini endüstriyel zeminlerinden ayırıp kırmak için gerekli olan yasaları zorla geçirtir. Yokohama Specie Bank gibi bazı özel bankaları da zorla kapatırlar, ve bankacılığın ticari bankacılık ve yatırım bankacılığı şeklinde ikiye ayrılması konusunda ısrarcı bir tutum takınırlar. 1945:
Bank of France ve dört mevduat bankası
devletleştirilir Fransa’da bunun yanında, mevduat bankacılığı ve yatırım bankacılığı arasında sağlam bir ayrım uygulanır. 1946:
US Employment Act (ABD İsdihdam Yasası) Bu yasa, Keynesci felsefenin gücünün bir neticesidir. 1947:
Marshall Planı veya Avrupa Kalkınma Programı General Marshall (2), savaşın harap ettiği Avrupa’yı yeniden yapılandırmaya yardımcı olması için büyük bir program teklif eder. Program takip eden yıl içinde devam eder. Daha sonra Almanya’da yardım alanlar arasına katılır. 1947:
IMF, IBRD ve GATT çalışmalarına başlarlar IMF (International Money Fund = Uluslar arası Para Fonu) ve IBRD (International Bank for Reconstruction and Develeopment = Uluslar arası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası) gibi Bretton Woods Anlaşmasının gereği olan yeni finansal kurumlar faaliyetlerine başlarlar. Yine, Anlaşma’nın gereği olarak kurulan GATT (General Agreement on Tariffs and Trade = Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) ilk toplantısını yapar. 1948: Organization for European Economic Coorporation (Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü) kurulur İlk hedefi Marshall yardımlarını etkin bir şekilde dağıtmaktır. Aynı zamanda, mevcut ikili ödeme sistemini çoklu takas sistemine doğru genişletir. 1948:
Almanya’da Reichsbank yerini özerk Landesbank’a
bırakır Her eyaletin kendi merkez bankası vardır. Bunların faaliyetleri, Frankfurt’taki Bank Deutscher Länder tarafından koordine edilmektedir. 1948:
Almanya’da Reichmark, Deutschemark
ile değiştirilir Fiyatların ve ücretlerin dondurulması, ve karne sisteminin önemli bir kısmı kaldırılır. Bu reformlar batı Almanya ekonomik mucizesinin temeli olacaktır. 1948:
Reserve Bank of India devletleştirilir 1947’deki bağımsızlığın ardından, Hindistan bankacılık sistemi Hint çevrelerine uyum sağlayabilmesi için yeniden düzenlenir. 1948:
Hindistan’da Endüstriyel Finansman
Kurumu tesis edilir Bu kurumun amacı, normal bankacılık sisteminden yararlanamayan sanayicilere orta ve uzun vadeli finansman sağlamaktır. 1949:
İngiltere devalüasyona gider İngiltere yaklaşık %30 civarında bir devalüasyon yaparak poundun dolar karşısındaki değerini 4.30 dan 2.80’e çeker. Bu, uluslar arası kur oranlarının yeniden düzenlenmesine yol açar. Diğer ülkelerin çoğu paralarını dolar karşısında devalüe etmeye başlamışlardır. İngiltere’nin bu tutumu diğer İngiliz Uluslar Topluluğu ülkelerince elde tutulan sterlin yatırımlarının değerini azaltır ve mevcut kolonilerdeki finansal ve politik bağımsızlık hareketleri üzerinde uyarıcı etki yapar. 1949:
İngiltere’nin batı Afrika kolonilerinde Manilla’lar
(3) sirkülasyondan çekilir United African Company, II Dünya Savaşının sona ermesinden sonra da manilla’lar ile ticaret yapmayı gerekli görmüş, ancak büyük mücadelelerden sonra, 1949 yılında resmen kaldırılmıştır. 1949:
Japonya’da ekonomik reformlar ABD, savaş tazminatı koparmaktan vazgeçer. Bunun yerine, tıpkı Avrupa’ya uygulanan Marshall planındaki gibi Japonya’ya yardım eder. Aynı zamanda, karne sistemi de kaldırılır. Bunların sonucu olarak fırlamakta olan enflasyon kontrol altına alınır, bütçede denge sağlanır. 1 yen = 360 dolar olarak sabit hale getirilir. 1950-1970:
Japon ekonomik mucizesi 1950’li yıllardaki ortalama büyüme %9.2’dir. 1960’lı yıllarda ise bu oran daha da yükselecek ve yıllık ortalama %10.7’ye ulaşacaktır. 1950-1958:
Avrupa Ödemeler Birliği Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü (OEEC) tarafından kurulur. Üye 15 ülke karşılıklı olarak açıklarını fazlalarını dünya ticaretindeki paylarına göre düzenlenen kendi kota sınırları çerçevesinde dengeleyebilmektedirler (offset). 1950-1953:
Kore Savaşı Japonya’nın, Kore’de bulunan Birleşmiş Milletler kuvvetleri için başlıca kaynak olmasından dolayı, Japon ekonomisi canlanır. 1950:
Japonya’da Export Bank kurulur II. Dünya Savaşının ardından Japonya’da kurulan ilk özel bankadır. 1952’de Export-Import Bank olur. 1950:
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (ECSC)
kurulur Bu, Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (EEC) doğru atılan ilk adımdır. 1951:
İngiltere’de banka faizi bir politika aracı olarak yeniden yapılandırılır Altın standardının uygulandığı devir sırasında Bank of England, para sistemini faizleri çeşitlendirerek oldukça başarılı bir şekilde kontrol eder. Bununla birlikte, aynı politika 1950’li yıllarda uygulandığında daha az başarılı olur. 1951:
Kanada potlach (4) yasalarını yürürlükten
kaldırır 1927 Yasasının hükümleri kaldırılır. Ancak bu sefer, yolun sonuna gelinmiştir ve 1960’larda tamamen ortadan kalkar. 1951:
Japon Kalkınma Bankası kurulur Diğer bir özel banka da Japan Development Bank olur ve amacı endüstriyel ve bölgesel kalkınma için uzun vadeli kredi sağlamaktır. 1952-1967:
Birleşmeler ve katılmalar yoluyla Hindistan bankalarının sayısı azaltılır Otoriteler, bankacılık sistemini güçlendirmek için küçük bankalar arasındaki birleşmeleri ve katılmaları destekler.1952’de sayıları 517 olarak rapor edilen bu bankalar 1967’de 90’a düşer. 1952:
Japonya’da Zaibatsu’nun (1)
yeniden yapılanması 1952’deki barış anlaşmasının ardından, Amerikan tipi anti-tröst yasalar yürürlükten kaldırılırlar, ve Zaibatsu çekirdek bankaları ile birlikte yeniden yapılandırılır. 1952:
Almanya’da Kredi Kuruluşlarının
Faaliyet Alanı yasası Bu yasa, Federal Cumhuriyeti üç bölgeye ayırır. Bunlardan birinde şubeleşmeye izin verilir. 1952:
Japonya, IMF’ye ve IBRD’ye
katılır Japonya, Uluslar arası Para Fonu ve Uluslar arası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası’na katılımının gerçekleştiği sıralarda kronik ticaret açıkları yaşamaktadır. IMF ve IBRD’den gelen yardımlar, bundan sonraki yıllarda Japon ekonomik mucizesinin gerçekleşmesine katkıda bulunurlar. 1953:
Japonya’da Küçük İşyerleri
Finansman Kurumu kurulur 1954:
Batı Afrika’da bir para piyasası yaratma için ilk girişim Gold Coast (Gana) koloni hükümeti ilk 90-günlük Hazine Bonolarını ihraç eder. 1955:
Imperial Bank, State Bank of India
olarak yeniden yapılandırılır State Bank, ticari işler üzerine yoğunlaşmaya terk edilerek, Imperial Bank üzerindeki merkez bankacılığı fonksiyonları Reserve Bank tarafından üstlenilir. 1956:
Alman Kredi Kuruluşlarının Faaliyet
Alanı sınırlamaları kaldırılır 1952’de kabul edilen sınırlama yasası kaldırılır, ve Batı Almanya’da yurt çapında şubeleşmeye izin verilir. Temmuz 1990’dan sonra Doğu Almanya’da buna dahil edilir. 1956:
Milton Friedman’ın (5) Nicelik
Teorisinin Yeniden Tarifi adlı eseri yayınlanır Bu, modern monetarizmin gelişmesinin başlangıcı olur. 1956:
ABD’de Holding Banka Firması Yasası Sınırlı olarak bazı bankacılık işlerini yapan holding firmalarının herhangi bir yerde dükkân açmalarına izin verilir. Bu yasa, şube bankacılığı üzerindeki yasal sınırlamalara engel olmanın bir yolu olarak kullanılır. 1957:
Roma Anlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu kurulur Asıl altı üye; Belçika, Hollanda, Lüksembourg, Fransa, Almanya ve İtalya’dır. Anlaşma ile aynı zamanda Avrupa Yatırım Bankası da kurulur. 1957:
Deutsche Bundesbank kurulur Federal Cumhuriyet (Batı Almanya) için yeni merkez bankası Frankfurt’da kurulur. 11 eyalet, kendi tali merkez bankalarını şubeleri ile birlikte elde tutmaya devam ederler. 1958:
Fransa’da Finansal Durum Üzerine Rueff
Raporu Fransa’da sürekli halen enflasyon sorunu yüzünden Jaques Rueff başkanlığında bir komite kurulur. Komitenin tavsiyesi para reformudur. 1959:
Para Sistemi Üzerine Radcliffe
Raporu İngiliz hükümeti, banka faizleri politikasının etkinliğine dair şüpheler üzerine, 1957 yılında raporunu iki yıl sonra verecek olan bir soruşturma komitesi kurar. 1959:
Central Bank of Nigeria kurulur Nijerya’da merkez bankasının kuruluşu, 1960’da ülkenin bağımsızlığının elde edilişinden öncedir. Dipnotlar: (1) Zaibatsu: Japonya’nın en büyük finansal ve endüstriyel kombinalarından biri. (2) George Catlett Marshall (1880-1959): ABD’li devlet adamı, general. Kendi adı ile anılan Avrupa Kalkınma Planı’nı hazırladı ve 1953’de Nobel Barış Ödülü aldı. (3) Manilla: Genellikle bakır ya da pirinçten yapılan, para olarak kullanılan, ancak süs eşyası olarak da (takı) taşınabilen halhal, bilezik ya da gerdanlığın ön kısmı. (4) Potlatch: Ayin yapılan bir ortamda, Kuzey Pasifik Kızılderililerinin hediye değişimi yapmaları. (5) Milton Friedman (1912- ): 1976 Nobel ekonomi ödülü sahibi ABD’li ekonomist. Devletin para politikasına karışmamasını ve serbest rekabet piyasasını savunmuştur.
|
