   |
|
|
Banka Sektöründe Çevre Raporlamasi(Kivanç Onan, Kivanc.onan@ubsw.com) 1992 de Rio da gerçeklesen, Birlesmis Milletler Çevre Konferansindan bu yana, tüm dünyada çevre ile ilgili duyarlilik artis göstermektedir. Çok degil bundan 15 yil kadar önce degil bankalarin, petrol üreticilerinin veya agir sanayi sirketleri bile çevre raporu yayinlamamaktaydilar. Simdi ise, Türkiye de olmasa da, bir çok küresel bankacilik sirketleri gerek müsterileri, gerekse de yatirimcilarina yönelik, çevre raporlari yayinlamaktalar. Bu raporlar, özellikle yine 1992 yilinda UNEP ( Birlesmis Milletler Çevre Programi) tarafindan imzaya açilan Bankalarin Çevre Deklarasyonu'ndan sonra giderek yayginlasti. Türkiye' deki bazi bankalarin bu deklarasyona katilmis ve 1996 da Garanti Bankasinin UNEP tarafindan çevreye olan katkilarindan ötürü ödüllendirilmis olmasina ragmen, ziyaret edilen internet sitelerinden hiçbirinde bir çevre raporu bulunmuyor . Asagida, dünyanin önde gelen bankalarinin raporlarindan derlenen Bankalarin Çevre raporlarmasinda uyguladiklari kriterler bulunmaktadir. Çevre raporlari iki ana kriter altinda toplanmaktadir. Bunlardan birincisi bankanin kendi operasyonel faaliyetlerinde uyguladigi Operasyonel Ekoloji, ikincisi ise bankanin is aktivitelerinde uyguladigi ürün ekolojisi. Operasyonel Ekoloji Kriterleri: ATIK YÖNETIMI: Atiklarin Ayristirilmasi ve Geri Kullanim Bankacilik sektöründe yapilan faaliyetlerin çogunlukla büro içi olmasina ragmen, is yerinin büyüklügüne bagli olarak sayisi degisen bir çok çesitlilikte atik olusmaktadir. Bu atiklarin mümkün olanlarini ayristirarak geri kullanima (re-cycle) sunulmasi, çevre raporlarini olusturan önemli bir operasyonel kriterdir. Bu materyaller en basta kagit ve karton malzemeler olmakla birlikte, fotokopi ve yazicilarda kullanilan kartujlar, PC hardware, CD, video kaset, plastik paketlemeler ve hatta mobilya olabiliyor. ABNAMRO çevre raporunda tüm bu malzemelerin tek tek listesini hazirlayarak, herbirinin, sirketin farkli bölümlerinden nasil toplanip, geri kullanima sunuldugunu açiklamaktadir. Üsteki alandan ayri olarak, atiklarin kaynaginda azaltilmasina yönelik çalismalarda yapilmaktadir. Yapilan çalismalarin basarisini ölçmek üzere çesitli materyallerin ne kadar kullanildiklari agirlik cinsinden hesaplanarak raporlanmaktadir. (5,400,000 kg kagit gibi). Bu kullanimlarda ofis islerinde kullanilan materyallerle birlikte müsterilere gönderilen, pazarlama, banka islem ekstreleri, zarflar ve paketler gibi malzamelerinde miktarinin azaltilmasi baslica kriterlerden birini olusturuyor. Satinalma Çevre Raporlarinda, sirketlerin satin alma prosedür ve uygulamalari önemli bir yer tutmaktadir. Bankanin yukarida bahsedilen ürünleri satin alirken uyguladiklari kriterler bankanin atik ölçümlerini de etkilemekte oldugundan ayrica özen gösterilmesi gerekmektedir. Örnegin, UBS bankasinin çevre raporlarinda kullanilan kagit uç ayri alanda incelenilmekte ve kullanilan kagit, çevreye olan etkilerine göre siniflandirilmaktadir (geri dönüstürülmüs kagit, klorinsiz kagit vs.) Satin alma prosedürlerinin önemli bir baska bölümüde saglayicilarla imzalan konratlardir. Çevre Raporlarinda bu kontratlarda çevre ile ilgili sartlarin bulunup bulunmadigi belirtilmektedir. Çevre Yönetimi uygulayan bankalarin çogu, tedarikçilerin çevre sistemlerini incelemekte ve satin alinan ürünlerin çevreye olan etkilerini minimize edecek sekilde spesifikasyonlar talep etmektedirler. Giderek artan bir oranda, tedarikçilerin ISO14000 Çevre kriterlerine uyumlulugu ana bir kriter olarak degerlendirilmekte ve bu sertifikaya sahip olmayan sirketler ihaleden dislanmaktadirlar. Sürdürülebilir Nitelikli Bina Insaati Bu kriter henüz yeni yeni gelismekte ve bankalarin yeni insaatlarinda ve ya renevasyonlarinda pilot projeler olarak uygulanmaktadir. Bankalar bu pilot projelerde, insaat malzemelerinin çevreye zarari olmayan veya konvensiyonel uygulamalarla karsilastirildiginda daha az olan malzemelerden seçilmesi, isi yalitim, dogal isik, dogal ventilasyon gibi enerji kullanimini azaltan uygulamalarin yaninda, yagmur sularininin depolanarak sifon ve genel temizlik amaçli kullanilmasi gibi yaratici çözümleri denemektedir. Bu tarz insaat tarzi bati ülkelerinde ve özellikle çevreye en duyarli olan Iskandinav ülkelerinde giderek artan bir ilgi görmektedir. Enerji Raporun bu bölümünde sirketlerin, enerji tüketimini azaltma amaçli yaptiklari uygulamalar bahsedilmektedir. Bu uygulamalar, isi yalitimi, harekete ve gün isigina duyarli aydinlatma sistemleri gibi genel konular oldugu gibi büro ekipmanlarinin satin alinmasinda enerji faktörü gibi spesifik alanlari da kapsamaktadir. Teknolojinin getirdigi tüm olanaklardan faydalanarak enerji kullanimini azaltan projeler denenmektedir. Çevre Raporlarinda bu denemelerden ve sonuçlarindan bahsedilmektedir. Enerji konusu maliyet açisindan da etkili oldugu için bir çok bankanin özellikle dikkat ettigi konularin basinda gelmektedir. Ulasim Çevre Raporunun ulasim ile ilgili bölümünde çalisanlarin isyerine ulasimi, uçak ve arabayla is seyahati ve merkez binalarla subeler arasinda malzeme ve postalarin tasinmasi kapsanilmaktadir. Hemen her banka özellikle is seyahetlerinin ölçülmesine önem vermektedir. Bu miktarin azaltilmasi için tele- konferans, video konferans gibi uygulamalar sirketlere büyük kolayliklar getirmektedir. Bu uygulamalar sirketlerin özellikle maliyetlerini de düsürüyorlar. Ulasim ile ilgili bölümde sirket yöneticilerinin hem uçak hem de araba ile aldiklari yol ana ölçüm metodlarindan birini olusturuyor. Bu birim toplam olarak ya da çalisan sayisi basina olarak diger bankalarla karsilastirilmakta ve bankanin performansini belirlemektedir. Ürün ve Servis Ekolojisi Bir bankanin ürünlerini olusturan kredi ve borç verme, yatirim fonlari, proje finansmani gibi faaliyetleri genel olarak çevre riskleri tasimaktadir. Bu çevre riskleri hesaplanmadiginda açilan kredilerin batmasina, is firsatlarinin kaçirilmasina ve finansal zarara yol açabilmektedir. Bir bankanin çevreye zaran veren bir proje ile iliskili oldugunun duyulmasi ise hem yatirimcilar açisindan hem de müstleriler açisindan olumsuz tepkilere yolaçacak bir imaj riski olusturmaktadir. Bu nedenle özellikle 90'li yillardan itibaren, hemen her uluslarasi banka, Çevre Riskleri Yönetimi birimi açmis ve bankanin faaliyetlerini sürdürürken bu riski analiz edecek bir kriterler zinciri benimsemislerdir. Asagida, çevre risklerinin bir bankanin ürünleriyle olan iliskisini ve bu riskin çevre raporlarinda ki yeri özetlenmistir. Kredilendirme Bankalarin servis sundugu kurum ve kuruluslara nasil bir çevre riski analizi yaptigi bu bölümde, sirketler endüstri faaliyetlerine göre farkli kriterlere tabii tutuluyorlar. Bankanin Çevre Risk Yönetimi bölömü, belli araliklarla çevre konusunda hassas endüstrilerde (petrol, dogal gaz, maden vb.) ve sektörlerde raporlar yayinlayarak, sirketin kredi bölümünde çalisan analistleri sürekli olarak egitiyorlar. Bankalarin kredi islerinde uyguladiklari çevre standartlari genelikle çevre raporlarinda detayli olarak belirtilmiyor. Sadece bu kriterlerin dayandigi belli basli prensiplere deginiliyor. Bir çevre raporunun bu alanda dayandigi en önemli kriter çalisanlarin egitimi üzerinde odaklasiyor ve çalisanlarin kaç saat çevre egitimi aldiklari belirtiliyor. Ileride bu alanda daha spesifik kriterlerin uygulanacagini beklemek yanlis olmaz. Yatirim Bankaciligi ve Portföy Yönetimi Çevre ve sürdürülebilirlik alaninda dünya çapinda heyecan verici gelismelerden biride, Sürdürülebilir ya da Yesil Yatirim Fonlari (Sustainable Investment Funds, Green Investment funds). Çevre riski analizi yapan bankalar birbiri ardina bu kriterlerden olusan yatirim portföyleri olusturmaktalar. Bu alan bankalara daha önce sahip olmadiklari bir pazar açmakta, çevreye ve sirketin sosyal katkilarina duyarli yatirimcilar bu ürünlere özellikle ilgi göstermektedirler. 2001 yilina kadar Hollanda da bu tarz ürünlerde elde edilen faiz vergiden muaf tutulmaktaydi, bu da yatirimcilar için bu tür ürünleri özellikle ilgi çekici kiliyor. Benzer uygulamalar, Avrupa' nin çesitli ülkelerinde devam etmektedir. Bu alanda bir baska dikkat çekilmesi gereken gelisme de, Dow Jones'un açtigi Sürdürülebilirlik indeksi (Dow Jones Sustainability Index ). Dow Jones endüstri indeksinde bulunan firmalar çevresel ve toplumsal bazi kriterlerden geçirilerek bu indeksi olusturuyorlar. Daha da ilginci 1999 yilinda açilan bu indeksin Dow Jones Endüstri indeksinden %8 oraninda daha iyi performans göstermesi. Sonuç olarak, çevre yönetim sistemini yerlestirmis bankalar, bu alanda ilgi çekici ürünler gelistiriyorlar. Bankalar için bir baska firsatta, Kyoto Iklim Toplantisinda alinan kararlarin hayata geçirilmesi sonucu ortaya çikan emisyon gazlari gibi çevreye zararli maddelerin alinip satilmasini saglayan ürünler. Bu ürünler uluslararasi pazarda, teknolojik nedenlerden dolayi, emisyonlarini (örnegin karbondioksit) belli bir oranin altina düsüremeyen üreticilerin, kanuni emisyon hacmini doldurmamis sirketlerden hacim satin alinmasi gibi nitelikler tasiyor. Bankalar bu pazarin oldukça ilgi çekici bir gelisme oldugu konusunda hem fikirler. Bu tür bir pazar, hem emsiyonlarini sinirlayabilen sirketlerin ödüllendirilmesi hem de toplam emisyonlari belli bir oranda tutulmasi açisindan çevre dostlarini sevindiriyor. Bankalar içinse, kar edebilecekleri yeni bir ürün yelpazesi olusturuyor. Sonuçta , bankalar çevre ile ilgili bir çok konuyu artik sadece bir zorunluluk olarak degil ayni zamanda da bir firsat olarak görüyorlar. Türkiye'de bu gelismelerin olabilmesi için biraz daha zaman ve bilinçlenme gerekiyor. Yine de belirtilmesi gereken önemli bir husus, çevre yönetimi sisteminin sadece etik nitelikli degil ayni zamanda ticari nitelikli bir yatirim oldugudur. Bankalarda Çevre Yönetimi ile ilgili asagida ki kaynaklara basvurabilirsiniz. Bunlarin disinda dünya bankalarinin hemen herbirinin Çevre Raporu bulunmaktadir. Kitap: Financing Change- Stephan Schmidheiny, Federico J.L. Zorraquin Internette Bazi Bankalarin Çevre Raporlari: ABN AMRO- Hollanda http://www.abnamro.com/com/about/EnvironmentalSummary.asp UBS AG- Isviçre http://www.ubs.com/e/index/about/environment.html
|
