Ana Sayfa

Eski Sayılar

Sektörden

Kısa-Çeşit

Etkinlikler

Bankalarımız

E-Posta

Reklam Tarifesi

Okuyucu Profili

Abonelik

Künye

PARANIN TARIHI 11

Kronolojik Cetvel (Geçen sayidan devam) Roy Davies & Glyn Davies, 1996 Kaynak: A History of Money from Ancient Times to the Present Day University of Wales Press, 1996 M.S. 1960-1980 1960-: Nüfus patlamasi artan bir endise haline gelir Özellikle de üçüncü dünya ülkelerinde olmak üzere dünya nüfusundaki hizli artis, fakir ülkelerin yoksulluktan kurtulma girisimlerini engeller ve endüstriyel ülkelerden ziyade gelismekte olan ülkelerde, çevre sorunlarini daha da kötülestirmenin yaninda enflasyonist baskilar getirir. 1960 civari: Ilkel paralar genis çapta yenileri ile yer degisir 1960'li yillar sirasinda cowrie (1) ve manilla (2) gibi ilkel paralar, henüz birkaç on-yillik süre öncesinde yaygin bir sekilde kullanimda iken, birkaç istisna (Caroline adalarindan biri olan Yap'daki gibi) disinda bir çok ülkede kullanimdan kalkarlar. Ilkel paralarin modern paralarla degistirilmesi, kendini geçindirmekten piyasa ekonomilerine geçisle birlikte, para politikalarindan daha çok insan yasaminin dogrudan etkilenmesi anlamina gelmektedir. 1960: Fransiz para reformu Rueff (3) komitesinin baslica tavsiyesi uygulanir ve eski frank yeni frankla degistirilerek bir yeni frank 100 eski franka esit hale getirilir. 1961: Ekonomik Isbirligi ve Kalkinma Örgütünün kurulmasi (OECD) Bu örgüt, eski Avrupa Ekonomik Isbirligi'nin (OEEC) üyeliklerinin yayginlastirilmasi ile kurulur. 1962: Bati Afrika Para Kurulu feshedilir Gana ve Nijerya'daki yeni merkez bankalari bu kurulun islevlerini üstlenirler. 1963: ABD Gümüs Alimi Yasasi kaldirilir 1934 yilinda geçirilen bu yasanin ömrünün uzun olusu, gümüs lobisinin gücünün bir isaretidir. 1965-1987: ABD bankalarinin dis ülkelerdeki hizli büyümesi ABD bankalarinin disaridaki faaliyetleri, toplam 13 bankaya ait olan 200 subeden, toplam 200 bankaya ait 800 subeye yayilir. Bu büyüme, 1987'de yasanan borsa çökmesi olayindan sonra geçici bir süre için aksamaya ugrar. 1965-1967: Fransiz finansal piyasalarinin serbestlestirilmesi Mevduat ve yatirim bankaciligi arasindaki kati engeller kirilir ve yeni banka subelerinin açilmasi kolaylastirilir. Yatirim mallarinin taksitli alimlarina serbestlik getirilir ve diger bir çok sinirlamalar kaldirilir. 1965 civari: Tas para fei'ler halâ kullanilmaktadirlar Madeni paralarin ve banknotlarin istilasina ragmen, fei taslarini para olarak kullanimi Pasifik'teki Caroline Adalarindan Yap'ta, 1960'li yillarin ortalarina kadar halâ ortadan kalkmamistir. Çay tabagindan degirmen tasina kadar çesitli büyüklüklerde olan bu taslar, Yap'a 260 mil uzakliktaki Palau'daki tas ocaklarindan çikarilmaktadir. 1967: Ingiltere poundun degerini düsürerek 2.80 dolardan 2.40 dolara çeker 1968: Ingiltere'de Ulusal Ciro kurulur Bir çok Avrupa ülkesinden çok daha sonra, Ingiltere'de para transferleri yapabilmek için posta cirosu sistemi kurulur. Tesis edilmesinde geç kalinmis olmasindan dolayi, takas bankalari ve yapi kooperatifleri bu sistemin hedefi olan isçi sinifi piyasasini daha önceden ele geçirmis durumdadirlar. 1968: ABD ödemeler dengesi açik verir 1893'den bu yana ilk defa ABD'nin ticaret dengesi açik vermistir. 1968: Singapur Kalkinma Bankasi kurulur Endüstri için uzun vadeli finansman saglamak ve hükümetin öncelik verdigi sektörlere destek vermek için kurulur. 1969-1983: Hindistan'daki bankacilik bürolarinin sayisi bes misli artar Hükümetin, kirsal kesimdeki tefecileri kontrol altina alma girisimleri köylerin büyük bir bölümünde öylesine bir kredi açigi meydana getirir ki zirai alandaki verimi düsürür. Otoriteler, bunun karsisinda kooperatiflerin büyümesinin desteklenmesi ve köylerde banka subelerinin açilmasi ile önlemler alirlar. Bankacilik ofislerinin sayisi 8,262'den 42,016'ya yükselir. 1969: Hindistan en büyük 14 özel bankayi kamulastirir Daha sonra, yabanci bankalar disinda kalan diger özel bankalar da kamulastirilirlar. 1969: IMF, Özel Çekme Haklari tesis eder Bunlar, ülkelerin ödemeler dengesindeki güçlüklerin hakkindan gelebilmesi içindir. Bu zamana kadar tüm ülkeler bunu altinin iç sirkülasyonu ile ekarte etmis, çogu hallerde, paralari için altin yedeklemeden yapmislardir. SDR'lerin (Special Drawing Rights = Özel Çekme Haklari) tesis edilmesi, uluslar arasi ticareti daha bagimsiz bir hale getirir. 1970: Yapi kooperatiflerinin mevduati Londra takas bankalarini yakalar Yapi kooperatiflerinin, artan kisisel tasarruflardaki payini büyütmesindeki basarisi, kismen büyümekte olan sube aglarina ve kismen de sadece bankalarin para yaptigina ve bundan dolayi da bunlarin güçlerinin kontrol altina alinmasinin gerektigine dair resmi inanisa dayanmaktadir. 1970: Amerikan bankalari Londra takas bankalarini yakalar 1970'li yillarin sonlarinda, Ingiltere'deki Amerikan bankalarinin mevduati 1959'dan bu yana 71 kat büyüme göstermistir ve Londra takas bankalarininkini geçmistir ve Iskoç bankalarindakinden de 10 kat daha fazladir. 1970: ABD Banka Holding Sirketi Islah Yasasi Bu, bankalarin sube açma sinirlamasindaki yasal boslugu doldurmak için tasarlanir. Ancak, yan kuruluslarin birtakim bankacilik faaliyetlerine izin verilmesi ile yasanin etkinligi sinirlandirilir. 1971: Bretton Woods Anlasmasi çöker ABD'nin altin rezervlerindeki büyük düsüsün ve yabancilarin dolara olan talebinin artmasi üzerine, ABD dolarin altin karsisindaki konvertibilitesini askiya alir. IMF, kur oranlarinin sabitlestirilmesinin desteklemesi için kurulmus olmasina ragmen, çabucak bir dalgalanan kur dünyasi benimser. 1971: Ingiltere parasina ondalik sistem getirir 1 silinde 12 peni ve 1 poundda 20 silin yerine, pound 100 yeni peniye bölünür. 1972: Ingiltere "EEC Snake" i terk eder ve poundu dalgalanmaya birakir EEC dar marj plani (snake "yilan" diye anilir), üye ülkelerin para degerlerindeki dalgalanmalari sinirlar. Sadece 6 hafta sonra Ingiltere ayrilir ve bundan sonraki 18 yil içinde pound diger dövizler karsisinda serbestçe dalgalanmaya birakilir. 1973: EEC genisler EEC, Ocak 1973'de Ingiltere, Danimarka ve Irlanda'nin katilimlariyla genislemistir. 1973: ABD altin standardini terk eder Sabit kur oranlari sistemi kötü gitmeye baslayinca, ABD dolari iki kez devalüe eder ve fiyatini altina baglamaktan vazgeçer. 1973-1974: Ingiltere'de ikinci bankacilik krizi Kismen Bank of England'in 1971 yilinda rekabeti artiran yeni bir kredi arzi politikasinin benimsemesinin bir sonucu olarak, finansal kurumlarda dayanikli tüketim mallari satin alinmasi için verilen borç paralara dair bir kriz meydana gelir. Bir cankurtaran operasyonu, ikincil bankalardan 30 tanesinin çökmesini önler ve baska 30 tanesi de baska bir biçimde yardim alir. 1974: OPEC Petrol Krizi Dört kat artan petrol fiyatlari, tüketim gücünün düsük, tasarruflarin yüksek oldugu OPEC ülkelerine büyük miktarlarda para transfer eder. Dünya ticaretindeki büyüme büyük ölçüde azalir. Mucize yillarina kiyasla, Japon ekonomisi de düsüs kaydeder. 1974: Eurodollar piyasasi krizi Bati Alman Bankhaus I.D. Herstatt'in çökmesi uluslar arasi bir krizi baslatir. Bir çok uluslar arasi otoritenin aninda isbirligi yapmasi ile krizin yayilmasina engel olunur. 1976: Maine (4), diger eyaletlerden bankalarca yapilan girisleri yasallastirir Bu hareket, diger eyaletlerde genis bir eyaletler arasi bankaciligin yasallastirmasi hareketini baslatir. Bir çok durumda, komsu eyaletlerden yapilan banka girisleri sinirlandirilir, ancak bazi eyaletler ABD'nin her bir yerinden gelen girislere izin verirler. 1976: Ingiliz hükümeti monetarizmi benimser Enflasyonun %25'i asmasi üzerine yasanan bir finansal kriz, sosyalist hükümetin Keynesci politikalari terk edip monetarizmi benimsemesine yol açar. 1976: Friedrich Hayek (5), para seçimi yapilmasini ve paranin ulusallastirilmamasini ister Hayek, tüketicilerin kendi seçenekleri olan herhangi bir parayi kullanma hürriyetinin, paranin degerini belirlemede hükümet tekelinden daha garantili oldugunu savunur. 1978-1980: Ikinci OPEC petrol fiyati soku OPEC, 1978 ve 1980 yillari arasinda petrol fiyatlarini ikiye katlar. Bu, faiz oranlarinin yükselmesine yol açar, endüstriyel ülkeleri agir bir durgunluga iter, ve 1980'li ve 1990'li yillarda yasanan Üçüncü Dünya ülkeleri borç krizine neden olur. 1978: Sovyetler Birligi ile 20 milyar dolarlik petrol takasi anlasmasi Özellikle komünist ülkelerle ve para sikintisi içinde olan ülkelerle yapilan anlasmalarda olmak üzere, dünya ticaretinde halâ takas kullanilmaktadir. 1979-1990: Ingiltere'de Thatcherism Margaret Thatcher (6), monetarizmi siki bir sekilde uygular. Imalat endüstrisi bundan kötü etkilenir ancak finansal sektör güçlenir. Ortalama enflasyon orani, 1934-1976 arasi Keynesci dönemden daha yüksektir. 1979: Avrupa Para Sistemi (EMS) olusturulur Birlik kapsaminda, 2.25'lik (bazi zayif paralarda %6) dar dalgalanmalara izin veren bir degisim orani mekanizmasi, 1973'de her üyenin altin ve dolar rezervlerinin %20'si ile kurulan Avrupa Para Birligi Fonu'nun güçlendirilmesi, ve 10 Avrupa parasinin ortalamasina dayanan yeni Avrupa Para Birimi ecu'nun tesis edilmesi vardir. 1979: Ingiltere, tüm yabanci döviz kontrolünü kaldirir Dünya finansal piyasalarinda Londra'nin rolü artar. 1979: Bankacilik Yasasi, Bank of England'in regülatör gücünü artirir Yasanin amaci, 1973-1974 döneminde yasanan ikinci bankacilik krizindeki ortaya çikan finansal sistemin zayifligini düzeltmektir. Dipnotlar: (1) Cowrie: Afrika ve Güney Asya'da para olarak kullanilmis bir tür deniz salyangozu kabugu. (2) Manilla: Genellikle bakir ya da pirinçten yapilan, para olarak kullanilan, ancak süs esyasi olarak da (taki) tasinabilen halhal, bilezik ya da gerdanligin ön kismi. (3) Jacques Rueff : 1896 dogumlu liberal Fransiz iktisatçi. 1958'den sonra De Gaule'ün iktisadi ve mali konulardaki gayri resmi danismani. 1959'da hazirlanan önlemler paketinin mimarlarindan biri. (4) Maine: ABD'nin kuzeydogusunda ve Atlantik Okyanusu kiyisinda yer alan, baskenti Augusta olan bir eyalet. Birlige kabul edilis yili 1820. (5) Friedrich A. Von Hayek (1899-1992): Avusturyali ekonomist. Keynesci karsiti, liberalizm yanlisi olup Avusturya ekolünün lideridir. Yöntembilim, felsefe, psikoloji ve tarih alanlarinda da faaliyetleri vardir. (6) Margaret Hilda Tatcher (1925- ): Ingiltere'nin ilk kadin basbakani (1979-1990), muhafazakâr politikaci. Siki para politikalari uygulamasi nedeniyle "Demir Leydi" lâkabi ile anilir.

e,dü