   |
|
|
HİSSE SENEDİ
YATIRIMCILARI
İLE İLGİLİ BİR
ARAŞTIRMA
Ülkemizde hisse senedi yatırımcısının profil ve
davranışlarının saptamasına yönelik il araştırmalardan birisi, 1991 yılında,
Dünya İktisadi Araştırmalar (DİA) tarafından İstanbul’ da yapılmıştır.
Ne yazık ki, bu çalışmayı diğer illerde yapılan araştırmalar izlememiştir.
Adana ilindeki yatırımcı davranışlarının ve profilinin belirlenmesinin bu
konudaki eksikliğin giderilmesine yardımcı olacağı düşüncesinden
hareketle bu çalışmanın yapılmasına karar verilmiştir. Ayrıca, söz
konusu çalışma sadece profil ve davranış araştırması ile sınırlı
tutulmamış ve hisse senedine yatırım kararlarında etkili olan faktörlerin
saptanması da amaçlanmıştır. Bu araştırma da birincil verilere ulaşılması anket çalışması
ile sağlanmıştır. Adana ilinde, İstanbul’ da olduğu gibi, bir sokak
borsasının olmaması nedeniyle, hazırlanan anketler sadece, Aracı Kurumlar ve Bankaların Menkul Kıymetler
Birimlerinde hisse senedi alım satımı yapan yatırımcılara uygulanmıştır. Anket kapsamında işlem hacmi göreceli olarak büyük
olan Aracı Kurum ve Bankalrın Menkul Kıymetler Birimleri dahilinde yoğun bir
şekilde hisse senedi alım satımı yapan yatırımcılar alınmıştır. Yatırımcıların
işlem yoğunluğunun saptanmasında aracı kuruluşlardan bilgi alınmıştır.
Anket çalışması esnasında iki önemli sorunla karşılaşılmıştır: 1)
Bazı hisse senedi yatırımcıları sorulara yanıt
vermek istememişlerdir. 2)
Bazı bankalrın menkul kıymetler birimleri bu araştırmanın
yapılabilmesi için genel merkezlerinden izin alamamışlardır. Gösterilen çabalar sonucunda söz konusu araştırma,
toplam 183 anket ile sonuçlandırılmıştır. Anket verilerinin değerlendirilmesinde
“SPSS for Windows” paket programından yararlanılmıştır. Sonuçların
yorumu ise, ilgili sorunun teorik yönü ile birleştirilerek yapılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma da öncelikle, anket soruları genel olarak
değerlendirilmiş, bunu cinsiyete, eğitime ve mesleğe dayalı değerlendirmelrin
yapılması izlamiştir. ANKET SORULARININ GENEL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ Anket sorularının ilk dördü yatırımcıların
demografik yapılarını belirlemeye, bir kısmı da hisse senedi kararlarına
etki eden faktörleri belirlemeye yönelik olarak hazırlanmıştır. Yatırımcıların Demografik Yapılarına Göre Değerlendirme: Anket sorularından ilk dördü yatırımcıların
demografik yapılarını ortaya çıkarmaya yönelik olarak hazırlanmıştır.
Aşağıdaki grafikte de görüldüğü gibi örnek kapsamında girenlerin
%8,9’unun kadın ve %91,1’inin erkek olduğu saptanmıştır. DİA tarafından
1991 yılında İstanbul’ da yapılan çalışmada yatırımcıların
cinsiyetine ilişkin bir soru sorulmadığı için karşılaştırma yapma olanağı
bulunamamıştır. Yatırımcıların yaş gruplarına göre dağılımları
ise; 20 yaşın altındaki yatırımcı yüzdesi sadece %0.6 iken asıl yoğunlaşma
% 84.4 oranı ile 21-50 yaş arasında olmuştur. DİA’ nın bulguları da bu
sonuçlara yakındır. (Grafik-1) Yatırımcıların eğitim durumlarına göre dağılımları;
%31,1’i lise mezunu iken, %43,7 gibi bir oranı da üniversite mezunudur. Yüksek
lisans ve doktora yapanların oranları ise oldukça düşüktür. DİA tarafından
yapılan çalışma da ise, lise mezunları oranının %32,9 ve üniversite
mezunları oranının da % 54,8 olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar, İstanbul
yatırımcısının tahsil düzeyinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.
(Grafik-2) Yatırımcıların meslek grupları itibariyle dağılımlarına
bakıldığında en önemli meslek grubunu serbest meslek sahiplerinin oluşturduğu
görülmektedir. Serbest meslek sahiplerinin çalışma saatlerinin esnek olması,
hisse senedi işlemlerine veya piyasasına daha fazla zaman ayırabilmelerine
olanak sağlamaktadır. DİA’ nın meslek dağılımında da tüccar ve
sanayicinin ilk sırasa yer aldığı görülmektedir. Bu çalışma da tüccar kesimi serbest meslek içinde yer
aldığı için elde edilen sonuçlar birbiriyle tutarlıdır. DİA tarafından
sorulan hanehalkı geliri, tasarrufları gibi nominal olarak ifade edilen
rakamsal sorular sorulmamıştır. Çünkü, enflasyon nedeniyle bu
gelir-tasarruf grupları hızla değişmekte, daha sonraki çalışmalarla karşılaştırılamayacak
düzeyde anlamsız kalmaktadır. Örnek kapsamdaki
yatırımcıların %46,4’ünün üç yıldan daha uzun bir süredir hisse
senetlerine yatırım yaptıkları ortaya konulmuştur. Yatırımcıların geri
kalan %53,6’sı ise üç yıldan daha kısa bir süredir hisse senetleri ile
ilgilenmektedirler. (Tablo-3) Bu sonuçlar, hisse senedi piyasasına her yıl yeni katılanlar
olduğunu göstermektedir. Örneğin, son bir yılda hisse senedi piyasasına
girenlerin oranı %12,6 olmuştur. İMKB hisse senedi piyasasının daha kararlı
bir yapıya kavuşması durumunda yeni katılımların olması doğaldır. Gerek hisse senedi piyasasının yeterli derinliğe ulaşmamış
olması, gerekse siyasal ve ekonomik istikrarsızlığa bağlı olarak, İMKB
hisse senedi endeksi bugüne kadar olumlu bir seyir izleyememiştir. Bu duruma,
hisse senedi yatırımcılarının bilinçsiz davranışları da eklenince,
hisse senedi piyasası kısa dönemli kazanç ve kayıpların oluştuğu bir
piyasa olarak algılanır hale gelmiştir. Hisse senedi yatırımcılarının
sadece %7,7’si, yakın çevrelerinin hisse senedine yatırım yapmalarını
onayladıklarını bildirmiştir. %61,3’ü ise, yakın çevresinin bir kısmının
onayladığını, %11,6’sı da yakın çevresinden hiç kimsenin onay vermediğini
belirtmiştir. (Tablo-4)
(Doç.Dr. Hatice Doğukanlı- Ç.Ü. İkt. ve İd. Bil.
Fak. Öğr.Üye. Yrd.DoçDr.Yıldırım
Beyazıt Önal – Ç.Ü. İkt. ve İd. Bil. Fak. Öğr.Üye. -Devam Edecek.....
|
