   |
|
|
ELEKTRONİK
PARANIN
FİNANSAL
SİSTEME ETKİLERİ/2
AKILLI (SMART) KARTLAR Akıllı Kart; içerisinde yaklaşık 2, 5 mm2’ lik bir mikrobilgisayar çipi yerleştirilmiş olan plastik bir banka kartı uygulamasıdır. Görünüm olarak hemen hemen klasik bir banka kartını andıran akıllı kartların içerisindeki bu mikrobilgisayar; elektronik bir cüzdan fonksiyonu sağlayacak şekilde programlanmıştır. Bu program sayesinde, kart içerisine istenilen bir değer yüklenebilmekte ve değer, kart alışverişlerde kullanıldıkça azalmaktadır. Çeşitli firmalarca, değişik isimlerle üretimi gerçekleştirilerek kullanıma sunulan bu kartların kullanımı oldukça kolaydır. Kart sahibi alışveriş yaptığı veya hizmet aldığı işletmenin akıllı kart okuyucusuna kartını anda, kart okuyucunun üzerindeki bir ekranda mevcut yüklü para miktarı, diğer bir deyişle harcanabilecek para miktarı belirmektedir. Daha sonra satıcı ya da hizmet veren işletme elemanı ödenmesi gereken miktarı yazar ve ekranda girilen bu miktar kart sahibi tarafından kabul edildiği taktirde cihazın kabul tuşuna basılarak hesap transferi gerçekleştirilir. Bu anda kartta bir sonraki alışveriş için kalan para miktarı da görülebilmektedir. Son olarak, kart cihazdan çıkarılarak işlem tamamlanır. Bu sistemde kart okuyucular alışveriş anında herhangi bir yerden kesintisiz (on-line) bir bağlantı içerisinde değildirler. Yani, alışveriş nakit para kullanımında olduğu gibi yalnızca alıcı ile satıcı arasında gerçekleşmektedir. Bu da normal kredi veya ATM kartlarının alışverişlerde kullanıldıklarında neden oldukları yüksek iletişim maliyetlerinin, akıllı kart kullanımında oluşmaması anlamına gelmektedir. Aynı zamanda provizyon için beklenen zamandan tasarruf edilmektedir. Cep ölçülerinde imalatı gerçekleştirilen ve elektronik cüzdan olarak da isimlendirilen bu kart okuyucular sayesinde akıllı kartların, kişiden kişiye yapılan ödemelerde kullanımı da söz konusu olmaktadır. Örneğin, kişiler birbirlerine olan borçlarını bu yolla ödeyebilmektedir. Akıllı kartlara değer yükleme işlemi bu tip transferlerle yapılabildiği gibi, esas olarak yeni donanımlar ve yazılımlar eklenerek geliştirilmiş ATM’ler vasıtasıyla kişilerin kendi hesaplarından kartlarına para aktarmaları şeklinde gerçekleşmektedir. Bu özellik sayesinde mevcut sistemde ATM’lere kadar elektronik kayıt ortamında ulaşabilen parasal değerin ATM’lerden çıkarken banknot olarak fiziksel bir hale dönüşmesi önlenebilir. Bilindiği gibi ülkemizde maaş ödemelerinde çalışanların ücretlerini bankaların ATM cihazlarından çekebilme imkanı oldukça yaygınlaşmıştır. Örneğin, kamuda çalışan bir kişinin ücreti ilgili kurumlar arasındaki kayıt ve transferlerin ardından, anlaşma yapılmış olan bir bankanın şubesine kendi adına açılmış olan bir hesaba yatırılabilmektedir. Ancak, bu kayıtsal değer kişinin parasını ATM’den çektiği anda fiziksel bir değere dönüşmektedir. Her ne kadar akıllı kartlar düşük miktarlı alışverişler için düşünülmüş olsalar da ve bu nedenle karta yüklenecek miktarın düşük tutulması öngörülse de, söz konusu maaş, sahibi tarafından ATM’ler vasıtasıyla kişinin akıllı kartına aktarıldığında oluşacak risk, nakit parayı cepte taşıma riskinden daha fazla olmayacaktır. Akıllı kart konusundaki uluslar arası kaynaklara bakıldığında, bunların kullanım sonucu içerisindeki parasal değer bittiğinde atılan tipleri de görülmektedir. Ancak, bu tip kartların kullanımı sürekli olarak kart emisyonu ihtiyacına neden olacağından dolayı, mevcut sistemdeki banknot kullanım felsefesinden pek farklı bir durum yaratmayacağı düşünülmektedir. Akıllı kart dünyasında yapılan araştırma ve gelişmelerin bir sonucu da, “Temassız Akıllı Kartlar” olmuştur. İlk defa 1993 yılında İngiltere’ de denenmeye başlanan temassız akıllı kartlar daha sonra, Almanya, Japonya, Hong Kong ve ABD’ de çeşitli uygulamalarda kullanılmıştır. Ülkemizde de son yıllarda çeşitli uygulamaları görülmüştür. Temassız akıllı kartların yapısı ve kullanımı normal akıllı kartlara göre bazı farklılıklar göstermektedir. Temassız akıllı kartlarla işlem yapmak istenildiğinde kartı, kart okuyucuya belli bir mesafede yaklaştırmak yeterli olmaktadır. Bu özelliği sayesinde bu kartları toplu taşımacılıkta ve alışverişlerde satış noktalarındaki POS (satış noktası) terminallerde kullanmak çok seri ve hızlı bir ödeme yöntemi oluşturmaktadır. Kart ile kart okuyucusu arasındaki data iletişimi, kartın kenarına yerleştirilen, görülüp hissedilmeyecek kadar küçük bir anten vasıtası ile olmakta, kartın üzerindeki çipin çalışması için gereken enerjide bu anten vasıtası ile kart okuyucudan elde edilmektedir. Bu kartlar, kart okuyucuya takılıp çıkartılmadıkları için fiziksel olarak da çok uzun ömürlü olmaktadırlar. Temassız akıllı kartlar ayrıca kimlik belgesi olarak, büyük işletmelerde geçiş kontrolü gereken noktalarda ideal bir araç olarak kullanılabilir. Bu kartların içerisine kişinin fotoğraf bilgileri ile parmak izi bilgilerini de sayısal olarak yüklemek mümkün olabilmektedir. Akıllı kartlar, her ne kadar elektronik para fonksiyonunu asıl amaç olarak taşısalar da, gelecekte her insanın sahip olacağı tek bir kart ile yaşamında büyük kolaylıklara ulaşabilmesi mümkün olabilecektir. Bu kartlar hem elektronik para olarak kullanılacak, hem de kişinin tüm kimlik bilgileri, sağlık durumu, vergi numarası, ikametgah bilgileri gibi kişisel bilgiler yüklenebilecek, böylelikle hem ülke sınırları içerisinde hem de uluslar arası birçok bürokratik ve kurumsal işlemlerde kolaylıklar sağlanabilecektir. Akıllı kart konusundaki yeniliklerden birisi de Visa tarafından uygulanmıştır. Visa, uluslar arası normal bir kredi kartının fonksiyonlarını daha önceleri Visa Cash adıyla ürettiği akıllı kartlarla birleştirilerek çok yönlü bir akıllı kartın üretimini sağlamıştır. Sağlanan ilave hafıza ve işlem kapasitesiyle, kart sahiplerine finansal kuruluşlarca daha esnek ve güvenilir bir şekilde daha çok hizmet verebilme imkanı sağlanabilmiştir. Karttaki çipin hafıza kapasitesinin arttırılmasıyla aynı anda farklı birimde parasal değer yüklenmesi ve böylelikle herhangi bir ülkeden alınan akıllı kartın yurt dışındaki seyahatlerde kolayca kullanılması da mümkün olmaktadır. İngiltere’ de Midland Bank, Nat West Bank ve British Telecom ortaklığıyla gerçekleştirilen Mondex firmasının ürettiği akıllı kartlar, Londra’ ya yakın bir yerleşim bölgesi olan ve yaklaşık 50,000 kişinin yaşadığı Swindon’ da 1995 yılından beri test edilmektedir. Swindon’ da bulunan yaklaşık 1000 adet küçük veya büyük çaptaki alışveriş noktasında, taksilerde, kafeteryalarda, telefonlarda akıllı kart kullanımı gerçekleştirilmiştir. Çocuklara günlük harçlıkları akıllı kartlara yapılan günlük yüklemelerle verilecek kadar benimsenerek yaygın bir kullanım oranına ulaşılmıştır. Mondex firması, aynı tipte bir uygulamayı sosyal ve ekonomik yönden farklı özellikler gösteren yaklaşık 100,000 kişinin yaşadığı Kanada’ nın Guelp kentinde de 1996 yılından beri denemeyi sürdürmektedir. Dünyada 20’ den fazla ayrı yerde denenen Mondex akıllı kartlarının sayısı 1999 yılı itibari ile 10 milyon adete yaklaşmıştır. Akıllı kartlar, ABD’ de de bazı yerlerde, bölgesel, bazı yerlerde eyalet bazında kullanılmaktadır. MAC şirketinin ATM şebekesi üzerinden 1000’ den fazla finansal kuruluşun katkılarıyla, 30 milyon kart sahibi, 28 eyalette telefon, taşımacılık, park ücreti ödeme, otomatik satış makineleri gibi geliştirilen uygulamalarda akıllı kartları kullanmaktadır. Süpermarketler, kafeteryalar ve çeşitli satış mağazaları gibi perakende satış noktalarında akıllı kartların kullanımı yaygınlaşmaktadır. Ayrıca, New York’ ta pilot olarak seçilen ve binlerce tip satıcının bulunduğu bir bölgede, Mondex’in akıllı kartını destekleyen Chase Manhattan Bank ve Visa’nın akıllı kartını destekleyen Citi Bank’ ın katkılarıyla bir deneme başlatılmıştır. Böylelikle, satıcılara kart seçiminde opsiyon sağlandığı gibi, tek bir POS terminali ile her iki kartın birbirine uyumluluğu da test edilmektedir. (Galip
Yeşilova- T.C. Merkez Bankası Adana Şubesi DoçDr.
Hatice Doğukanlı- Ç.Ü. İkt.İd.Bil.Fak.Öğr.Üye.) -Devam
Edecek....
|
