Ana Sayfa

Eski Sayılar

Sektörden

Kısa-Çeşit

Etkinlikler

Bankalarımız

E-Posta

Reklam Tarifesi

Okuyucu Profili

Abonelik

Künye

BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN BANKACILIK SEKTÖRÜ

3. Bilişim Sistemlerinin Uygulama Alanları

            Bilişim Sistemleri son derece hızlı bir şekilde gelişmekte  ve böylece bireyin, dolayısıyla da toplumun yapısında köklü değişiklikler olmaktadır (Ceyhan ve Çağlayan, 1997, s.4).

            Günümüzde Bilişim Sistemleri bir çok alanlarda uygulanmaktadır. Bunlar aşağıdaki gibi sıralanabilir (Sarıhan, 1998, s.36-37,167; Aktepe, Bilişim, Mart 1998, s.5);

-         Elektronik ve telekominikasyon sektörü,

-         Yazılım sektörü,

-         Eğitim hizmetleri,

-         Pazarlama,

-         İmalat,

-         Hizmet sektörü,

4. Bilişim Sistemlerinin Ortaya Çıkma Nedenleri ve Süreci

 
Yöneticilerin, işletmelerinde Bilişim Sistemlerini kullanmalarının bir çok nedenleri vardır. Kısaca rekabet avantajı sağlamak, satıcı ve müşterileri bağlamak, maliyetleri düşürmek ve de pazara odaklanmak olarak ifade edebileceğimiz nedenleri şekil 2’deki gibi gösterebiliriz (Karahoca, 1998, s.63);

              Kaynak: Karahoca, 1998, s.63’den geliştirilmiştir.

5. Bilişim Sistemlerinin Olumlu ve Olumsuz Etkileri

Gün geçtikçe önemi daha da artan Bilişim Sistemlerinin,  en az kendisi kadar önemi olan bilgi ekonomisi üzerinde bir takım olumlu ve olumsuz etkileri  bulunmaktadır. Bu etkiler aşağıda verilmiştir(Özçağlayan,1998,s.177);

            Olumlu Etkileri;

-         Yeni teknolojiler daha yüksek düzeyde bilgi akışına olanak verir,

-         Bilgiye daha esnek ve eşitlikçi erişim sağlar,

-         Kişilerin daha bilinçli olmasını ve daha akılcı seçimler yapabilmesini sağlar,

-         Toplumsal süreçlere daha fazla katılıma olanak sağlar,

-         Üretim süreçlerinde simülasyon ve sanal ortamlardan yararlanarak zaman ve maliyet tasarrufu sağlar.

            Olumsuz Etkileri;

-         Gerekli ve gereksiz bilgi yüklenmesi bir “Bilgi Çöplüğünün ” oluşmasını sağlar,

-         Kişisel ilgi alanları özele yöneldiği için toplumsal ilişkiler zayıflar,

-          Mahremiyet çeşitli şekillerde ihlal edilebilir,

Bilişim ve iletişime erişim eşit düzeyde olmadığından yeni teknolojileri kullananlar ile kullanmayanlar arasında ayırım giderek büyüyebilir.

6. Bilişim Sisteminin Bankalar Üzerindeki Etkisi

Bilginin elde edilmesi ve işlenmesinin bu kadar önemli olduğu günümüz şartlarında işletmelerin, yoğun rekabet ortamında başarıya ulaşabilmeleri için Bilişim Sistemlerine yatırım yapmaları kaçınılmaz bir hal almıştır. Bilişim Sistemlerine yatırım yapmayan işletmeler ise rekabet ortamlarında başarısız olmuşlar hatta pazardan çekilmek zorunda kalmışlardır.

Tıpkı diğer işletmeler gibi birer hizmet işletmesi olan bankalar da Bilişim Sistemlerini örgütlerinde uygulayarak faaliyetlerini bu doğrultuda ayarlamak zorunda kalmışlar ve bir takım yeni teknikler geliştirmişlerdir. Bu doğrultuda burada Bilişim Sisteminin bankacılık sektörüne getirdiği yenilikler ve bu yeniliklerin  örgütsel yapı ve yönetime etkileri incelenecektir. Bunun için kısaca bankacılığın ve banka işletmeciliğinin tanımlarını vermek yararlı olacaktır.

            Ekonomik sistemin bir parçası olan bankalar, mevduat olarak tasarruf sahiplerinden topladıkları fonları kredi olarak fon talep eden kuruluşlara satarak tasarruf etmek isteyen mevduat sahipleriyle, bu fonları kullanmak isteyen kredi müşterileri arasında aracılık eder (Kadakçı, 1991, s.8).

            Banka işletmeciliği ise, kendine özgü para, kredi ve sermaye işleriyle meşgul olan iktisadi birimlerin kuruluş, organizasyon yönetim ve her türlü faaliyeti ile bunların hesap ve kayıtlarını içeren işletmecilik dalıdır (Eyüpgiller, 1994, s.5).

            6.1. Bankacılıkta Teknolojik Yeniliği Zorunlu Kılan Nedenler

            Belirtildiği gibi, teknolojinin her geçen gün ilerlediği bu dönemlerde; bankalar da varlıklarını koruyabilmek için bir takım teknolojik yenilikleri kullanmak ve hizmetlerini bu doğrultuda sunmak zorunda kalmışlardır. Bankacılık sektörünü, teknolojik yenilikleri kullanmaya iten bir takım faktörler aşağıdaki gibi ifade edilebilir (Yeşil, 1995, s.4-7; Çevik,1991, s.5-8; Oluç, 1996, s.-5; Aksoy, 1998, s.55).

-         Maliyet unsuru,

-         Bankalararası rekabet,

-         Bilgi toplumunun talepleri,

-         Yeni hizmet ve ürün anlayışı,

-         Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler,

-         Yeni sistemin sağladığı verimlilik.

6.2. Bankacılıkta Teknolojik Yeniliklerin Kullanım Alanları

Bilişim teknolojisinin bankacılık sektörüne girmesi ile bankalar birçok alanda yenilikler ortaya koymuşlardır. Bankacılık sektörüne uygulanan yeni teknolojiler iki alanda ortaya konulmaktadır (Aksoy, 1998, s.64);

-         İşletme içi otomasyon,

-         Banka otomasyonu.

İşletme İçi Otomasyon; İşletme içi otomasyonda rutin bankacılık işlemlerini ifade eden ön büro bankacılığı ve arka büro bankacılığı olmak üzere iki tür bankacılıktan söz edilebilir. Para çekme, para yatırma, çek senet işlemleri ön büro bankacılığını oluştururken, yıl sonu işlemler, bankanın muhasebe işlemleri ve iç haberleşme sistemi arka büro bankacılığını oluşturmaktadır (Çevik, 1991, s.14).

            Banka Otomasyonunda ise amaç; müşteriye yönelik yeni tekniklerin ve hizmetlerin oluşturulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda son zamanlarda kullanılan teknikler ise aşağıdaki gibi ifade edilebilir (Aksoy, 1998, s.65); 

-         Kredi kartları,

-         Otomatik vezne makineleri (ATM),

-         Ev ve ofis bankacılığı,

-         Elektronik fon transfer sistemi,

-         İnternet işletmeciliği.

6.3. Bilişim Sisteminin Bankacılık Sektöründe Örgütsel Yapı ve Yönetime Etkisi

Bankacılık sektöründe yönetim, gerekli bilgileri zamanında elde edebilmek ve bu bilgiler doğrultusunda değişen koşulları denetleyebilmek şeklinde ifade edilebilir. Bilişim Sistemlerinin bankacılık sektörüne girmesi, hem yöneticiler açısından hem de örgütsel yapı açısından bir çok yenilikleri de beraberinde  getirmiştir. Bilişim Sistemleri sayesinde yöneticilerin hem karar verme hem de denetleme görevleri kolaylaşmış ve gelişmiştir. Ayrıca Bilişim Sistemleri ile bankacılık sektörüne modern teknikler ve yeni yapılanmalar getirilmiştir (Çevik, 1991, s.78).

Bilişim Sistemlerinin örgütsel yapı üzerinde bir çok değişik etkileri söz konusudur. Bu etkiler  tablo2.3.’de gösterilmektedir.

 Tablo.2: Bilişim Sistemlerinin Örgütsel Yapı ve Yönetime Etkileri

 Kaynak: Financial Tecnology Infrastructure, 1997, s.81

            Bilişim Sistemlerinin örgütsel yapı ve yönetimde oluşturdukları etkileri kısaca açıklamakta fayda vardır;

                 - Örgütsel yapıya yeni bölümlerin eklenmesi ve yeni organların doğması; Bankaların örgütsel yapısı genel olarak geçmişten bugüne doğru incelendiğinde, diğer faktörler gibi örgütsel yapının da değişme gösterdiği söylenebilir. Çünkü çok hızlı değişen yapıya ayak uydurmak için, diğer kurumlar gibi bankalar da bu değişime ayak uydurabilmek ve müşterilerine en iyi hizmeti sunarak onların memnuniyetini karşılayabilmek için yapılarında da değişikliklere gitmiştir. Yeni tekniklerin bankacılık sektörüne girmesi yeni yeni birimlerin oluşturulmasına neden olmuştur. Örneğin; internet bankacılığını kullanan bankalar müşterilerinin bu sistemi en uygun şekilde kullanabilmeleri için yalnızca bu konuda hizmet veren danışmanlık birimleri oluşturmuşlardır.

                 - Bankalardaki bilgi akış sisteminin standartlaşması; Günümüzde bankaların bilişim teknolojilerini kullanmaya başlamaları bilgi akış sisteminin standartlaşmasını zorunlu kılmıştır. Etkinliğin sağlanması, aynı işlemlerin tekrarının engellenmesi ve daha kısa zamanda daha fazla işlem yapılabilmesi gibi nedenlerden dolayı standartlaşma söz konusu olmuştur. 

                 - Orta düzey yönetici istihdamının azalması; Bilgisayar teknolojisinin bankacılık hizmetlerinde kullanılmaya başlandığından beri orta düzey yöneticilerin fonksiyonlarında bir azalma olmuştur. Bilişim teknolojisi ile oluşan bankacılık tarzı, geleneksel bankacılığa olan ihtiyacı ortadan kaldırmıştır. Şubelerin azaltılması, bir takım bankacılık fonksiyonlarının telefon veya internet aracılığıyla yapılıyor olması; geleneksel bankacılıkta şubeye gelen müşteriye gerekli bilgileri veren, yönlendiren orta düzey yöneticinin fonksiyonlarının azalmasına neden olmuştur. Bunun sonucunda artık bankalar, hizmetlerini müşteriye ulaştırabilmek için fazla şubeye ihtiyaç duymaz hale gelmişlerdir. Çünkü sunulan hizmetlere herkes istediği yerden ulaşma imkanına sahiptir (Financial Tecnology Infrastructure, 1997, s.84 ). 

                 - Yönetimin sorumluluğunun dağıtılması; Bilişim teknolojisindeki gelişmeler, bir çok değişikliği de beraberinde getirmiştir. Kapalı büro fonksiyonlarının açık büro fonksiyonları haline gelmesi sorumluluğun dağıtılması ve küçük ve esnek çalışma kümelerinin oluşturulması bu yapı değişikliğine en büyük örneklerdir. Sorumluluğun dağıtılması işine, şubede çalışanları birkaç kişiden oluşan çalışma gruplarına ayırarak başlanır. Her gruba farklı görev, yetki ve sorumluluk verilir. Bu durum ile müşteri istekleri daha çabuk ve kolay yerine getirilir (Financial Tecnology Infrastructure, 1997, s.81 ).

                 - Maliyetlerin azaltılması; Bilişim teknolojisinin bankacılık sektörü üzerindeki etkisi en çok maliyetler konusunda kendini göstermiştir. American Banking Association’ın yaptığı bir araştırmaya göre ATM’lerden yapılan işlemlerin bankalara getirdiği işlem maliyeti 0.27 iken banka kasalarından yapılan işlemlerin bankalara getirdiği işlem maliyet 1.07’ dir. Bu durum da bilişim teknolojisinden kaynaklanan yeniliklerin maliyetleri düşürdüğünü göstermektedir. Maliyetlerdeki bu düşüş iletişim endüstrisinin düzenlenmesi sayesinde olmuştur. Örneğin; günümüzde internet ile iletişim telefon ile iletişimden çok daha ucuzdur (Financial Tecnology Infrastructure, 1997, s.81 ).

                 - Globalleşme;  Bilgisayar teknolojisinin global niteliklere ulaşması ile, uluslar arası şebekelerin bağlanmasında coğrafi uzaklık önemsiz hale gelmiştir. İşletmelerin dizayn, üretim, dağıtım ve pazarlama gibi rutin işleri herhangi bir sınır tanımadan nerede uygun ise orada yapılabilmektedir (Financial Tecnology Infrastructure, 1997, s.85 ).

Bankacılık sektöründe de bu durum aynıdır. Bütün dizaynlar global nitelik taşımaktadır. Müşteriler istedikleri ülkeden ATM’leri veya interneti kullanarak hesaplarına ulaşabilmek ve işlem yapabilme imkanına sahiptirler.

            Sonuç olarak; temellerini, 1847 yılında İstanbul Bankası’nın kurulmasıyla atan Türk Bankacılık Sektörü, bir takım değişiklikler geçirerek bugüne ulaşmıştır. Günümüzde ise bankalar; yoğun rekabet ortamında ayakta kalabilmek için teknolojik yenilikleri uygulamak zorunda kalmışlardır. Bu sektördeki teknolojik yenilikler; örgütsel ve elektronik olmak üzere iki alanda kendini göstermiş ve sonuçta sunulan hizmetler daha güvenilir ve daha kolay hale gelmiştir. Özellikle Bilgisayarlı  İletişim teknolojisi olarak da ifade edilebilen Bilişim Teknolojilerinin bankacılık sektörüne girmesi; işlemlerin daha hızlı, daha az hata ile ve daha düşük maliyetle yapılmasına olanak sağlamıştır. (Son)

( Haz: Öğr. Gör. Ö. Okan FETTAHLIOĞLU

   Arş.Gör. H. Seçil FETTAHLIOĞLU )

KAYNAKÇA

* Dilek Karahoca; Adem Karahoca, İşletmeciler, Mühendisler ve Yöneticiler İçin Yönetim Bilişim Sistemleri ve Uygulamaları, Beta Yayınları, İstanbul, 1998.

* Financial Technology Infrastructure, Report by the İnformal Working Group on Financial Technology Infrastructure, December, 1997.

* Halime İnceler Sarıhan, Rekabette Başarının Yolu: Teknoloji Yönetimi, Desnet Yayınları, İstanbul, 1998.

* İbrahim Kıcova, “Bilgi Çağı İşletmelerinde Yeni Bir Yönetim Aracı: İntranet”, 6. Ulusal İşletmecilik Kongresi, Akdeniz Üniversitesi İİBF Yayınları, Yayın No:2, 12 – 14 Kasım 1998, Antalya, s.413

* Mehmet Özçağlayan,Yeni İletişim Teknolojileri ve Değişim, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul, 1998,

* Metin Reyhanlıoğlu, “ İşletmelerde Bilgi Teknolojisi Olarak İnternet, Extranet ve İntranet Kullanımı ve İşletme Yönetimine Etkileri: Bilgi Teknolojisi Şirketleri Üzerinde Bir Uygulama”, 6. Ulusal İşletmecilik Kongresi, Akdeniz Üniversitesi İİBF Yayınları, Yayın No:2, 12 – 14 Kasım 1998, Antalya , s.400.

* Nuri Başoğlu; Mehmet Aydın, “İşletmelerin Bilişim Faaliyetlerinde Uç – Kullanıcıların Yeni Rolü”, 6. Ulusal İşletmecilik Kongresi, Akdeniz Üniversitesi İİBF Yayınları, Yayın No:2, 12 – 14 Kasım 1998, Antalya, s.379 

* Tamer Aksoy, “Elektronik Bankacılık”, Başak Dergisi, Yıl:22,Sayı:100, Ağustos 1998.

*Tevfik Dalgıç, Bilişim ve Teknoloji, Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayınları Yayın No: 203, Ankara, 1982.

* Yurdakul Ceyhan; M. Ufuk Çağlayan, Bilgi Teknolojileri Türkiye İçin Nasıl Bir Gelecek Hazırlamakta,Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları,Yayın No: 361, Bilim Dizisi:10, Ankara, 1997.