Ana Sayfa

Eski Sayılar

Sektörden

Kısa-Çeşit

Etkinlikler

Bankalarımız

E-Posta

Reklam Tarifesi

Okuyucu Profili

Abonelik

Künye

ARAŞTIRMA : 2000 YILI SORUNU

The Economist Newspaper Ltd. Arşivi - 19-9-98

2-MILENYUM EKONOMİSİ

2000 yılı problemine dair önceden tahmin edilebilecek yegâne şey onun bir belirsizlik yaratacağıdır. Bu belirsizlik ikinci bin yıl yaklaşırken yaygınlaşacak ve kolaylıkla paniğe dönüşecektir. Hiç şüphe yok ki gelecek yılın ikinci yarısında bunun somut ekonomik etkileri olacaktır. Tahmin edilmesi zor olan 2000 yılı probleminin yaptığı hasarın ekonomik etkisidir.

Olası zarara ait rakamların çoğu güncel olarak problemin çözümüne harcanmakta olan rakamlardır. Bunları tahmin etmek yeterince zordur. Bunun tersine bazı ülkelerde, 2000 yılı problemi yatırımları için vergi indirimleri aynı zamanda diğer bir çok software harcamaları için bir davetiye çıkarmaktadır. Kendi sistemlerinin onarımını yapan bazı firmalar eğer basitçe kendi enformasyon teknolojisi bütçelerinden harcanan parayı çıkarırlarsa kendi kendilerine maliyetleri kavrayabilirler.

Software onarımı için en çok sözü edilen, farklı yollardan hesaplanmış iki global maliyet tahmini aynı önem sırasındadır. Bu şekilde Software Verimliliği Araştırması 530 milyar dolarlık bir çare olmaktadır (artı 1 trilyonun üzerinde test, tekrar test, gömülü sistemlerin tasnifi ve hukukçuların ödentileri), oysa Gartner Group 300 – 600 milyar dolar arası bir menzil ileri sürmektedir. Sonuç rakamları daha düşük olabilir: Federal Reserve’in tahminlerine göre Amerikan özel sektörüne çözüm bulunması 50 milyar doların üzerindedir, ve ABD’nin hesaplarının beşte biri dünya çıkışlı, ancak bunun üçte biri bilgisayar tabanlıdır. Eğer Federal Reserve’in tahminleri doğru ise, sonuç olarak global rakam, en azından hukukçulara yapılacak ödemelerin dışında 200-300 milyar dolar civarındadır.

Bütün bunlar yıldıran miktarlardır (1997-2000 arasındaki olasılıkla 1.6 trilyon dolar civarındaki enformasyon teknolojisi harcamaları dikkate alındığında bile). Daha geniş bir ekonomi üzerindeki etkisi ne olacaktır? Bir çok firmaya göre 2000 yılı problemi için yapılan harcamalar bir israftır: buna eşdeğer olan ise kirlilik standartlarını karşılamada yapılan masrafdır, asıl hassas nokta, açılan davalara karşı yapılacak olan savunma masrafıdır.

Gerçekten, sorunu kökünden halletme masrafı iki türlüdür.Problem üzerindeki çalışmaların yeterince erkenden başladığı yerde, eski software ve ekipmanın değiştirilmesi ile sürekli kazanımlar elde edildi. Ancak eski software kodu ayarları yapmak gibi daha çok çalışmalar sadece aksamalardan korunmayı sağlayacaktır.

Sorunu çözmeye çalışan danışmanlar için her iki çeşit harcama da aynı derecede kabul edilir. Fakat bu, olayların yaşandığı yerlerden birinde, ülkelerin GSMH ölçümlerindeki farklılıklardan dolayı, tümü zararı sınırlamak için teşvik faaliyeti olarak icra edildiğinde, bir büyümeyi teşvik felaketi oluşturur. Bazı bakımlardan 2000 yılı problemi çözümüne yapılan harcamanın, GSMH’yi canlandıracak olmasına rağmen, uzun vadede ekonomik büyümeye bir katkısı olmaz. Gerçekten de çalışanların düşünüp yeni fikirler üretecekleri yerde sıkıcı görevler ve testler üzerinde çok zaman harcamaları verimlilikteki büyümeyi yavaşlatacaktır.

Yeni software yatırımı (bir çok ülkede tersine olarak ulusal hesaplarda halen üretim maliyeti olarak görünen) verimliliği artırarak ve ülkeleri zenginleştirmelidir, ancak 2000 yılı probleminin neden olduğu yatırımın çoğu ille de bir ek yatırım değildir; her halükarda yapılacak ve basitçe ortaya konulacaktı. Bu oldukça büyük görünüyor, çünkü enformasyon teknolojisi personeline ödenen ücretler halen patlama yapmaktadır.

2000 yılı problemini gidermenin detaylı ekonomik etkisi hangi tür bir harcamanın hakim olacağına bağlıdır. İkinci bin yıl yaklaşırken bilanço olasılıkla israf türü lehinde bir eğilim göstermektedir, belki de ekonomik büyümede az miktarda bir kayba neden olmaktadır. The Federal Reserve’in tahminine göre 2000 yılı virajını almak için Amerikan GSMH’sinden iki yılı aşkın bir sürede onda-birlik bir puan tıraş edilmelidir. HSBC adındaki bir banka, İngiltere GSMH’sinin %0.5 civarında yavaşlayacağını ancak bunun gelecek yıl böyle olmayacağını sanmaktadır.

Yüzyıl partisinden dönüşte insanlar 2000 yılı problemi tarafından zorla kabul ettirilen bir uzun süreli durgunlukla yüzü yüze mi kalacaklar? Deutsche Bank Securities’den Mr Yardeni böyle düşünüyor. Fakat özgürce itiraf ediyor ki 2000 yılı probleminden kaynaklanan ikinci bin yılın ardından gelen durgunluğun olasılığı %70’dir ve herhangi bir ekonomik modele dayalı değildir. “Benim için endişelerimi izah etmenin bir yoludur.”

Diğerlerinin daha iyimser bir görüşü vardır. Amerika’daki Ekonomik Danışmanlar Konseyi geçmişteki grevlerin, meteorolojik felaketlerin ve büyük teknik başarısızlıkların bir listesini taramış ve beklenmedik bir şekilde şu sonuca varmıştır: bu tür olaylar son üç aylık dönemde cereyan etmiş olsalar bile GSMH içinde hemen hemen hiç gösterilmemektedir. Geçen yıl (1997) UPS-United Parcel Services çalışanları greve gittiklerinde işin çoğunu diğer taşımacılara kaptırmışlardı. 1998’in başlarında Yeni Zelanda’nın Auckland bölgesinde meydana gelen ve Yeni Zelanda ‘nın GSMH’sinin %0.3’üne mal olması tahmin edilen yıkıcı  nitelikteki enerji kesilmesi istatistiklerde en küçük bir hataya bile neden olmamıştı.

Bununla beraber bir panik, küçük çılgın bir gürültü koparabilir. Bir çok kişi ve firma 2000 yılı ile ilgili problemlere hazır hale gelene kadar stok yapacakdır. Firmalar projelerini 1999’a kaydırıp parça stoğu yapacak olan anahtar üreticilere güvenme konusunda tedirgindirder. İşadamları yıldönümünden sonraki uçuşlar için endişelidirler. Tüketicilere gelince, bir çok ülkede şimdiden Yeni Yıl ya da Christmas öncesi stoklar yapılmaktadır. 1999’un Aralık ayında derin dondurucularını, arabalarını ve cüzdanlarını dolduracaklar.

Bu, bin yıl kutlamalarına yapılan tüm harcamalar ile birlikte 1999’un son aylarında çılgınca bir hareketlilik yaratacaktır. Dev bir mahmurluk yeni yüzyılın ilk aylarına damgasını vuracaktır. Bir yere kadar bu da bir zamanlama meselesi olacaktır: olaydan önce içeride stoklanmış olan tüm bu stoklar firmalar ve tüketiciler artık daha fazla para harcamadan önce tüketilmek zorunda kalacaktır. Fakat başka iki faktör iş başında olacaktır.

Birincisi, aksamalar şüpheye yer vermeyecek şekilde verim kaybına neden olacaktır. Çoğu belki daha sonra olacaktır ama hepsi değil: basılmamış bir gazete, ertelenmiş bir uçuş sonuçta bütünüyle bir kayıp olacaktır. İkincisi, ‘güven’in 2000 yılı problemi çözümünün kapsamı kadar etkileneceği açıktır ve medya daha sansasyonel cepheleri yakalayacaktır. Bir sürü şeyin yanlış gideceği kesindir, ve büyük bir felaketin yokluğunda bile herşey aşikar bir nedeni olmaksızın 2000 yılı sorununun üzerine kalacaktır. Bu firmalara ihtiyat, bireylere kötümserlik telkin edecektir.

Öyleyse, sorun global bir ekonomik durgunluğa sebep olmasa bile, kesinlikle ekonomik faaliyetlerde bir düşüş olacaktır. Bunun doğrudan etkileri bir çok bakımdan tatsız olacaktır. Dünya çevresinde bu sorundan dolayı enerji kaynakları, telefon hizmetleri, ulaşım ve hastaneler zarar göreceklerdir. Bazı şirketleri iflasa sürükleyecektir. İnsanlar ölecek, belki az sayıda fakat olasılıkla birkaç bin civarında olacaktır. 2000 sorunu, sağlık ve yaşam standartlarının çarpıcı bir biçimde geliştiği bu yüzyılın sonuna gelirken, gelişmenin teknolojiye ne kadar çok bağlı olduğu ve teknolojinin de ne kadar kolay bir biçimde hata yapabileceği konularında keskin bir hatırlatıcı olacaktır.