   |
|
|
PARANIN
TARİHİ-7
Kronolojik
Cetvel (Geçen sayıdan devam)
Roy Davies
& Glyn Davies, 1996
Kaynak:
A History of Money from Ancient Times to the Present Day
University of Wales Press, 1996 M.S. 1865 - 1900 1865
: ABD’de greenback’ler toplanır İç Savaş’ın sonunda greenback’ler nominal değerlerinin yarısı kadar altın kıymetindedirler. Bir yasa (Contraction Act) ile bu paralar sirkülasyondan geri çekilir. 1867
: Paris’te Uluslararası Para Konferansı 10 ve 5 frank değerindeki altın ve gümüş Fransız madeni paralarını esas alan ortak para kullanım alanını genişletmek için bir girişimde bulunulur. İki metalli standardı uygulamakta olan ABD, temsilciler gönderir. 1867
: Singapur; Hong Kong, Meksika, Bolivya ve Peru’nun yasal paralarından dolar
kazanır İngiliz kolonilerinden Malaya ve Singapur’da resmi para Hindistan rupee’sidir, ancak halkın geneli hesaplarını tutmada, vergi de dahil ödemelerinde hep dolar ve cent kullanmaktadır. 1867’de yabancı madeni paralara yasal statü verilirken halkın tercihleri takdir edilir. 1868
: ABD greenback’lerin geri toplanmasını
durdurur Geri çekme işlemi ekonomide daha kötüye giden bir depresyona neden olur. Bunu takip eden yıllarda greenback sirkülasyonunda bazen artışa bile gidilir. 1868
: Japonya’da Meiji (1) restorasyonu Japonya’nın tecrit politikası sona ermiştir. Sonuç olarak Meiji öncesi, Zaibatsu ailesi gruplarının kurduğu bankacılık organizasyonlarının çoğu liberalize olmuş ticaretin gereklerini tam olarak karşılayamamaktadır. 1870-1893:
Fazla gümüş arzı, Hindistan ve diğer Asya ülkelerinde para değerinin düşmesine
neden olur. 1870’den sonra dünya piyasalarına giren gümüş miktarı artmaktadır. Çünkü, yeni madenler bulunur ve bunun yanı sıra gümüşe dayalı para sistemleri olan Almanya, İskandinavya ülkeleri ve diğer ülkeler altın standardına geçmişlerdir. Sonuç olarak, Hindistan’ın değeri düşürülmemiş gümüş paraları, ve Çin, Japon ve güneydoğu Asya ülkelerinin paraları (ki bu ülkeler dünya nüfusunun yarısını oluştururlar) beklenmedik bir değer yitimi ile karşılaşırlar. 1870-1872: Almanya’nın ortak yatırım bankalarının
sayısı 100’ün üzerindedir. 1870-1871: Fransa-Prusya
Savaşı Savaşı kazanan Almanlar, Fransız’ları 5 milyar frank gibi çok yüksek miktarda bir savaş tazminatı ödemesi için zorlarlar. 1871: Almanya bir birleşik devlet olur Alman eyaletleri birleşirler ve Mark’ı genel para olarak kabul ederler ve altın standardı uygulamaya karar verirler. 1871: Japon Para
Yasası Osaka’da ulusal darphane tesis edilir, yen ve sen’in ondalık sistemi uygulanır. 1872: Japon Ulusal
Banka Yasası Amerikan kuralları Japon ticari bankaları için model oluşturur. 1872: Paris Takas
Kurumu kurulur Bu, Londra Bankaları Takas Kurumu’nun kuruluşundan 100 yıl sonra olmaktadır. 19. yy ikinci yarısından önceye rastlayan Fransız bankacılığının bu geri kalmışlığı ülkenin ekonomik gelişmişliğini de yavaşlatmaktadır. 1873-1924: İskandinav
Para Birliği Danimarka, İsviçre ve Norveç bir para birliği oluştururlar. Bu birlik Latin Monetary Union (2) benzeri bir kuruluştur. Her üç ülke parası için de altın standardı uygulanır. 1873-1886: İngiltere’de Büyük Kriz (Great Depression) İngiliz ekonomisi, ABD ve Almanya ekonomileriyle ilişkili olarak bir düşüş içindedir. Depresyon, altın standardı değerlendirmeleri hakkında şüphelere yol açar. 1873: Japonya’da Dai-Ichi
Bank kurulur Dai-Ichi Bank, hükümet tarafından ve Zaibatsu ailesine ait bazı büyük bankaların desteği ile kurulur. 1872 Yasası koşulları gereğince kurulan ilk bankadır. 1873: ABD Madeni
Para Yasası Gümüş doların değerlendirme standardı olmasından vazgeçilir. Böylece ABD, pratikte yasa olmasa da gerçekte altın standardındadır. 1873: ABD ve Almanya’da banka paniği ABD’de bir merkez bankasının olmayışı banka paniğine eğilimin kanıtıdır. 1857’de Atlantik içinde yayılır ve Almanya’da bir çok banka iflaslarına neden olur. 1874: Japon yen’i
ve ABD dolar’ı Singapur’un yasal
parası olur Bu, 1867’de yasal para olarak kabul edilen diğer yabancı paralara bir eklemedir. 1875: Bank of
Prussia, Alman Reichsbank olur Alman ulusal bankası olduktan sonra diğer 30 devlet bankasının basmış olduğu paraları piyasadan çeker ve kendi bastığı yenileri ile değiştirir. 1875: Scottish
Institute of Bankers kurulur Dünyanın ilk bankacılar kurumudur. 19 yy son çeyreğinde İngiltere’den, özellikle de İskoçya’dan gelen genç bankacılar eğitilir ve denizler aşırı bankalarda görevler alırlar. 1875: ABD Toplama
Yasası Banknotların altına konvertibilitesini amaçlar. 1 Ocak 1879’da toplamanın tamamlanacağı garanti edilir. 1876: Kanada’nın Kızılderili Yasası, potlatch’ı (3) yasaklar 1876: Japon Banka
Yasası revize edilir Japonya’nın koşullarına daha uygun hale getirmek için yönetmelikler/tüzükler değiştirilir. Bu bir çok yeni banka oluşumu dalgasına önderlik eder. 1876: Japonya’da Mitsui
Bank kurulur 1878: Fransa iki metal sistemini terk eder ve pratikte
altın standardını benimser 1870’li yılların sonunda altın standardı, dünyanın en önemli finansal merkezi Londra sayesinde uluslar arası nitelik kazanır. 1879: Bankacılar
Kurumu (İngiltere ve Galler) kurulur 1879: Latin Para
Birliği’de iki metalli sistemin aksaması Dünyadaki geniş ölçüde gümüş arzı ve onu takiben geniş ölçüde altın arzı, Latin Para Birliği’nin iki metalli politikasını tedirgin eder ve Birlik içinde sadece altın madeni paralar kabul edilmeye başlanır. 1879: Başlangıçta 3 olan Japon bankalarının sayısı
153’e ulaşır Bu hızlı büyümenin temelinde 1876 yasası yatmaktadır. 1850-1914: İngiltere’den çok büyük miktarda
sermaye ihracı Özellikle 1890’dan sonra, ABD’ye, İngiltere Krallığı’nın bazı kısımlarına, ve Arjantin’e olmak üzere büyük miktarlarda yatırımlar yapılır. Yatırımların toplamı milyarlarca pound’u bulur. 1880: Tokyo’da Mitsubishi
Bank ve Yasuda Bank kurulur Her iki banka da Zaibatsu ailesinindir. 1912’ye kadar Yasuda Bank diğer 17 bankayı yutar. 1880: Yokohama
Specie Bank kurulur Japonya’nın ihracatının büyümesine destek vermek için kurulan özel bankaların ilkidir. 1881: İngiltere’de posta
havaleleri devreye girer Ticari banknotlarla beraber postane banknotlarının da devrede olmasına rağmen posta havaleleri takip eden on yılda İngiltere’nin bazı bölgelerinde kullanılırlar ve I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesinden sonra yasal para işlemi görürler. 1882: Bank of
Japan kurulur Avrupa bankaları arasında titiz bir çalışma yapıldıktan sonra – bu dönemde ABD’de bu tür banka yoktur – National Bank of Belgium dikkati çeker ve örnek olarak seçilir. 1883: Avusturya, dünyanın ilk posta cirosu sistemini
uygular Bunu takiben bu uygulama tüm Avrupa ülkelerinde yaygınlaşır ve Japonya’da da uygulanmaya başlar. 1886: Altın ve Gümüş
Komisyonu İngiltere’nin altın standardının değiştirilmesini önerir Büyük Kriz’in (Great Depression) neden olduğu yıkımların üstesinden gelebilmek için Komisyon’dan öneride bulunması istenir. Ünlü ekonomistler, Alfred Marshall ve F.Y. Edgeworth symmetallism’i (4) önerirler. 1890: İlk Barings
(5) krizi Barings, Güney Amerika ve Arjantin’deki İngiliz yatırımlarının finansmanı ile yakından ilgilenir. Bir mukaveleden sonraki başarısızlığından ve Arjantin’deki bir devrimden sonra 24 saat içinde iflas eder, Bank of England’ın desteği ile kurtarılır. 1890: Çin’de gümüş madeni paralar üretilir 1890: ABD’de Sherman
Yasası Bu yasa, hazinenin her ay 4.5 milyon onsluk gümüş almasını zorunlu kılar. 1890: ABD’de finansal işlemlerin %90’ı çeklerden
oluşmaktadır 1891-1901: Japonya’daki tasarruf bankalarının sayısı
20 misli artar 1901 itibariyle sayı 441’e ulaşmıştır. 1892: İngiltere’de Liberator
Building Society (Kurtaran Yapı Kooperatifi) iflas eder. Liberator, hep spekülatif işlerle uğraştı, verilen borç paraların güvenliği ikinci ve üçüncü ipoteklere bağlandı. London ve General Bank’ın sira ile iflasından sonra çöktü ve bunu diğer yapı kooperatifleri izledi. 1893: ABD’de banka paniği 20 yıl öncesindekine benzer bir şekilde bir panik patlak verir. Banka takas büroları, borçlular arası hesaplaşmalarda takas bürosu sertifikaları kullanır, endişeli müşterileri için kıymetli senetler ile altını mevcut durumda bırakır. 1893: ABD’de gümüş satın alınması yasası iptal
edilir Dünya piyasalarında gümüşün bol olması uygun fiyatla satın alınmasına olanak verir, altın neredeyse suyunu çeker. Altın arzının banknot dolaşımını desteklemede yetersiz kalacağı korkusuyla Başkan Cleveland gümüş satın alma yasasını iptal eder. 1894-1895: Çin-Japon
Savaşı Japonya bu savaşın sonucunda, kendi geleneksel gümüş standardından altın standardına olası bir geçiş için yeterli altın rezervleri ele geçirir. 1894: İngiltere’de Yapı
Kooperatifleri Yasası Bu yasa, parlamentonun Liberator’ün iflasını soruşturmasının sonucudur. Yasa, ikinci ve takip eden derecelerdeki ipotek tekliflerini yasaklar, kooperatif sicil memurunun yetkilerini artırır, yeni kooperatifleri gizli oylama ile rehin vermeden men eder. 1894: Bank of
British West Africa kurulur İngiltere’nin batı Afrika kolonilerinde kurduğu bu ilk banka Lagos’da işlemlere başlar. 1896’da Accra, Gold Coast (Gana), 1898’de Freetown, Sierra Lone şubeleri açılır. 1894: Uzak doğudaki İngiliz kolonileri için İngiliz dolar’ları
basılır Bu dolarların büyük çoğunluğu Bombay’da basılır. 1895: Osaka’da Sumitomo
Bank kurulur Bu Japon bankası Zaibatsu ticaret organizasyonu tarafından kurulur. 1896: Japonya’da İpotek
Bankacılığı Yasası Bu yasanın şemsiyesi altında bir çok endüstriyel ve zirai banka kurulur. 1896: William Jennings Bryan ABD başkanlığına
oynar Bryan iki metalli para sisteminden yanadır ve altın standardının karşısındadır. Ancak, Cumhuriyetçilerin adayı William McKinley’e karşı seçimleri kaybeder. 1897: Japonya altın standardını resmen uygular 1897: Hypotec Bank
of Japan kurulur Japon İpotek Bankası, bir önceki yıl yürürlüğe giren İpotek Yasası gereğince kurulan ilk bankadır. Banka, çiftçilere ve girişimcilere uzun vadeli borçlar verir. 1898: Hindistan para sisteminde Fowler Raporu 1893’den sonra rupee sirkülasyonundaki azalma ve onun değerini korumak için yüksek faiz oranlarının gerekli olması, Hindistan’da ticaretin boğulduğuna dair şikâyetlere neden olur. Bunun üzerine toplanan Fowler Komitesi, altın standardına geçişin bir aşaması olarak, altın ve yarım sovereign’lerin (6) yenilenmesini önerir. 1899: Bank of
Japan, diğer bankaların banknotlarının değişimi işini tamamlar Bank of Japan’ın banknotları tümüyle altına konvertible durumdadır. Diğer banknotların tümü yasal para konumundan çıkmıştır. 1899: Hokkaido
Colonial Bank kurulur Japonya’nın kuzey bölgesi olan Hokkaido’nun ekonomisini güçlendirmek amacıyla kurulur. Dipnotlar: (1) Japon Meiji Restorasyonu (1868-1912): Japonya’nın batı tipi modern bir ülke haline gelmesine neden olan siyasal, ekonomik ve toplumsal değişimin gerçekleştirildiği dönem. (2) Latin Monetary Union (1865-1926): Latin Para Birliği bünyesinde Fransa, İtalya, Belçika ve İsviçre bulunmaktadır, buna sonradan Yunanistan da katılır. Her ülkenin altın ve gümüş madeni paraları Birlik içinde yasal para olarak kabul edilir. Birlik, resmi bitiş tarihinden daha önce 1920’li yıllarda ortadan kalkar. (3) Potlatch: Ayin yapılan bir ortamda, Kuzey Pasifik Kızılderililerinin hediye değişimi yapmaları. (4) Symmetallism: Para standardı olarak tayin edilmiş oranlar dahilinde altın ve gümüş gibi iki veya daha fazla metalin kullanılması. (5) Barings Bank : 1762’de kurulan en eski İngiliz ticari bankası. (6) Sovereign: 1 pound değerinde İngiliz altın lirası.
|
